آواز های شش گانه در موسیقی | اپلیکیشن و سایت آموزش موسیقی هامرد

آواز های شش گانه در موسیقی

(این دوره به صورت رایگان ارائه شده است)

در این آموزش :

شما با شش بخش آوازهای شش گانه را می آموزید و توانایی درک بهتر موارد زیر را پیدا خواهید کرد:

  • جنس
  • گوشه یا شعبه
  • طبقات یا درجه های هفده گانه
  • آوازهای شش گانه
  • تحول مقام به دستگاه ها
  • شکل گیری ردیف موییقی ایرانی

در طبقه بندی و تشریح موسیقی ایرانی به شکل مقام ها،

ابونصر فارابی،  ابن سینا،  صفی الدین ارموی و عبدالقادر مراغی نقش بسزایی داشته اند.

فاصله نت ها در متون ایشان با استفاده از اصطلاحاتی نظیر «طنینی»، «مجنب» ، «بقیه» و برای دسته ساز عود تعریف میشد.

عبدالقادر مراغی با استفاده از این فواصل ، یک دانگ را به هفت شکل تقسیم می کند

که به هر کدام یک جنس  و در حالت جمع، اجناس گفته می شود

به عقیده فرهاد فخرالدینی جنس معادلی است برای آنچه در موسیقی غربی مد نامیده می شود.

در موسیقی قدیم ایران علاوه بر ۱۲ مقام اصلی و شش آواز ؛ ۲۴ شعبه نیز وجود داشته است.

این شعبات توالی هایی از دو نت تا هشت نت بوده اند و نامشان عبارت بوده از :

دوگاه

سه گاه

چهارگاه

پنج گاه

غشیرا

نوروز عرب

ماهور

نوروز خارا

بیاتی

حصار

نَهُفت

غزال

اوج

نیریز

مبرقع

رکب

صبا

همایون

زابل یا زاول

اصفهانک

بسته نگار

خوزی

نهاوند و محیر

در برخی منابع گفته شده است که این شعبات را به گوشه ها نیز باز می خواندند

بعد از تحول مقام به دستگاه برخی از دستگاه ها نامشان را از همین شعبات گرفتند.

و مفهوم گوشه نیز تغییرکرد.

دوازده مقام یادشده در مسویقی قدیم ایران از هفده درجه یا مایه اجرا می شدند

مثلا مقام عشاق در هر یک از درجات هفده گانه گام صفی الدین ارموی نوشته می شده است

بر اساس هر مقام شامل هفده طبقه بوده و در مجموع دویست و چهار طبقه به دست می آمده است

کامل ترین ساز برای اجرای این هفده طبقه ، عود بوده است

این ساز پرده نداشته در نتیجه اجازه اجرای تمام نت ها را به نوازنده می داده است.

مکان انگشت گذاری برای اجرای این مقام ها روی پنج سیم عود، با استفاده از ترکیبی از حروف ابجد نمایش داده می شده است

اما در عمل از تمام این طبقه ها استفاده نمی شده بلکه فقط حالاتی که انگشت گذاری ساده تری دارند مورد استفاده بوده اند.

در کنار ۱۲ مقام مسویقی ایرانی ، از شش آواز یا به اصطلاح آوازات سته هم در متون کهن مربوط به موسیقی ایران نام رفته است

عبدالقادر مراغه ای در جامع الالحان این شش آواز را چنین نامیده است:

کواشت

کردانیا

نوروز

سلمک

مائه

شهناز

هر آواز از ترکیب بخش های از دو مقام به دست می آمده است.

در بحورالالحان آمده است که «سلمک را از پستی اصفهان و بلندی زنگوله گرفته اند … و گردانیه از پستی عشاق و بلندی راست خیزد

و نوروز اصل از پستی بوسلیک و بلندی حسنی خیزد

و گوشت از پستیحجاز و بلند نوا برخاسته و مایه از پستی کوچک و بلندی عراق خیزد

و شهنز از پستی بزرگ و بلندی رهاوی خیزد.

از بین آواز هی شش گانه قدیم مائه از این جهت قابل توجه است که می توان آن را یکی از مدهای گام پنتاتونیک به شمار آورد

اهمیت آن از این جهت است که این گام در زمان صفی الدین ارموی در موسیقی ایران به کار می رفته است.

در فاصله قرن چهارم تا نهم هجری ، موسیقی علمی ایران وضعیت خوبی داشته و بیشتر فلاسفه و دانشمندان آن زمان در کتاب ها و رساله ها مبحثی را هم به موسیقی اختصاص می داده اند.

در قرن نهم هجری با تبعیت حکام ایرانی از متعصبین با نفوذی که مخالف موسیقی بودند. رشد علمی موسیقی در ایران متوقف شد

و در همین حال تغییرات و جابه جایی های بسیاری در موسیقی ایران صورت گرفت.

از زمان ناصر الدین شاه قاجار

موسیقی دوباره تا حدودی مورد توجه قرار گرفت

برخی محققین معتقدند که در این دوره موسیقی ایرانی به سمت قالبی شدن رفت.

مقام های ایرانی تحت عنوان دستگا های بازآرایی شدند و این دستگاه ها خود به قطعات کوچکتری تقسیم یافتند که می شد هر کدام را جداگانه تعلیم داد.

به عقیده داریوش طلایی بنیانگذاران ردیفلزوما به دنبال نظم دادن به سیستم مدال نبودند

و بنابراین رابطه ردیف ها با مدها مشخص نشده است و نظام آموزشی ردیف دربرگیرنده هیچ تئوری روشنگری نیست.

امروزه در معروف ترین ردیف های موسیقی ایرانی نظیر ردیف میرزاعبدالله ، هفت دستگاه تعریف می شود.

که هر کدام ده ها گوشه دارند. با این حال از لحاظ آناتومی ، این دستگاه ها کمتر از هفت نوع دانسته می شوند.

به عقیده علینقی وزیری ، رفتار و حالات دستگاه راست پنج گاه مانند ماهور است

و رفتار و حالات دستگاه نوا نیز مانند شور است، که یعنی دستگاه ها را می توان در پنج خانواده اصلی طبقه بندی کرد.

داریو طلایی در تحقیقاتش به این نتیجه رسیده که با شکست هر دستگاه به دو دانگ می توان تمام ساختار های مدال موسیقی ایرانی را با استفاده از تنها چهاردانگ

شور

چهارگاه

ماور

و نوادشتی

طبقه بندی کرد، به طور کلی در موسیقی ایرانی ملودی هایی در قالب هفت دستگاه :

ماور

شور

نوا

همایون

سه گاه

چهارگاه و راست پنج گاه جای می گیرند.

اما غیر از هفت دستگاه معروف فوق یک دستگاه مشهور دیگر وجود دارد

و آن دستگاه (اصفهان) می باشد

بسیاری از موسیقی دانان معتقدند این دستگاه بخشی از دستگاه شور است و بسیاری دیگر بر این باورند که شاخه ای از همایون است.

آواز های (قه تار) کردی در همین دستگاه جای می گیرند.

تکامل این سبک را می تواندر آثار استاد محمد ماملی دید.

در میان هفت دستگاه فوق ، دستگاه شور از سایز دستگاه ها وسیع تر و بزرگ تر است

زیرا اگرچه در سایر دستگاه ها چندین آواز دیگر جای می گیرد.

اما دستگاه شور علاوه بر این خود دارای چندین گوشه دیگرمی باشد ، این گوشه ها شامل موارد زیر می باشد:

ابوعطا

بیات یا بیات زند

افشاری یا هه وشار

دشتی

بیات کرد