شناخت مقام در انواع موسیقی | اپلیکیشن و سایت آموزش موسیقی هامرد

شناخت مقام در انواع موسیقی

(این دوره به صورت رایگان ارائه شده است)

در این آموزش :

شما با شش فصل مهارت هایی که برای شناخت مقام نیاز دارید فرابگیرد را می آموزید.

در ابتدای خلافت عباسیان رشد زیادی کرد؛

و یک دوران طلایی داشت.

این رشد متاثر از دیدگاه شیعیان و نیز تحت تاثیر فرهنگ علمی یونان بود که در این دوران در شبه جزیره عربستان نفوذ بیشتری کرد.

تا پیش از قرن دهم میلادی هشت مقام در مسویقی عربی تعریف شده بود.

که نامگذاری آن ها بر طبق موقعیت انگشتان روی ساز های زهی تعریف می شد

و هفت تا از آن ها با مدهای موسیقی یونانی یا موسیقی کلیسایی مطالبقت داشتند.

تقسیم بندی موسیقی عربی به جنس در این دوران انجام شد که آن را به اسحاق الموصیلی نسبت می دهند.

در این دوران خوانندگی نزد زنان نیز رواج داشت که نام برخی از این خوانندگان و ترانه سرایان زن در هزار و یک شب آمده است.

در موسیقی ترکی تا دوره عثمانی ،همان روال موسیقی عربی به کار گرفته می شده است.

در اواخر دوره عثمانی سه موسیقی دان مطرح با نام های رئوف یکتایی ، صوفی ازگی و حسین سعدالدین آرل نظام تئوری موسیقی ترکی را متحول کردند

و نتیجه کار آنها با تغییری اندک تا امروز استفاده می شود.

در متون مربوط به موسیقی ایران، واژه های (مقام) ، (پرده) ، (شَد) و جمع آن (شدود) و (دور) و جمه آن (ادوار) همگی برای توصیف یک مفهوم به کار رفته اند

اما از آنجا که این متون تعریف دقیقی برای هر کدام از این واژه ها ارائه نکرده اند

معلوم نیست آیا این عبارات مترادف بوده اند یا خیر

اگر چه شواهد نشان می دهند که تا قرن هشتم هجری احتمالا همه آن ها به یک معنی به کار می رفته اند

و تدریجا با نفوذ زبان عربی به فارسی (مقام) رواج بیشتری پیدا کرده است.

پس از این دوران مفهوم مقام در موسیقی ترکیه تغییر می کند

و نزدیکی اش را با مفهوم مد در موسیقی غربی حفظ می کند

حال آن که در موسیقی ایرانی نزدیک ترین مفهوم به آن گوشه است و نه مقام.

در عین حال به عقیده برخی موسیقی دانان مقام های قدیمی همینک خودشان را در غالب گوشه های دستگاه های مختلف موسیقی ایرانی حفظ کرده اند.

دیگر واژه هایی که برای توصیف مقام ها در متون قرون وسطی به کار رفته عبارتند از :

جمع

نغمه

دور

اساییع

طریقه

آواز

شعیه

طیاع

لحن یا الحان و اصول

پیش از صفی الدین ارموی واژه (پرده) را به جای (مقام) به کار می بردند.

محمد بن محمود نیشابوری ۱۲ پرده برای موسیقی ذکر کرده است. در عربی این ۱۲ پرده را ادوار مشهور یا شدود می خوانده اند.

اولین بار قطب الدین شیرازی (مقامات) را به جای ادوار استفاده کرده است و عبدالقادر مراغه ای ، مقام را هم معنی و در کنار پرده به کار برده است.

امروزه پرده به معنای (دستان) یا پرده روی سازهاست.

در دوره های مختلف تحول داشته است.

پیش از اسلام از لفظ پرده برای توصیف مفهومی استفاده می شود که امروزه با نام مقام شناخته می شود

اگر چه اینکه این دو مفهوم یکیباشند مورد توافق همه نیست

از حدود سده ۱۰ هجری به این سو،  اسنادی هست که در آن تعداد مقام ها ۱۲ مورد ذکر شده و نام هایشان با آنچه در تمام متون بعدی هست ، مطابقت زیادی دارد.

پیش از ورود اسلام و در دوره سلسله ساسانیان ، آهنگ های منسوب به (باربد) شامل:

هفت خسروانی

سی لحن

سیصد و شصت دستان بوده که با هفت روز هفته ، سی روز ماه و سیصد و شصت روز سال مطابق بوده است

یعنی هر برنامه موسیقی شامل یک خسروانی ، یک لحن و یک دستان بوده است.

حکیم نظامی گنجوی در منظومه (خسرو و شیرین) سی لحن باربرد را به نظم درآورده است.

محمد بن محمود بن محمد نیشابوری هم در رساله موسیقی خود ابداع هفت پرده موسیقی را به باربد نسبت می دهد.

از بین مقام های ۱۲ ، مقام راست تا مدت ها مقام اصلی دانسته می شده است

نیشابوری در رساله خود صریحا می نویسد که :

(پرده راست شاه همه پردهاست و همه پرده ها از وی گرفته اند.)

بسیاری دیگر از متونی که قبل از صفی الدین ارموی نوشته شده اند نیز پرده راست را مادر همه پرده ها می دانسته اند.

اما ارموی این برتری را برای عشاق قائل می شود و آن را (دائره الاولی) می نامد.

البته این احتمال وجود دارد که پرده راست نیشابوری با پرده راست ارموی تفاوت داشته اند.

با این حال ، در یکی از رساله های گمنام که احتمالا متعلق به قرن ۱۱ هجری است چنان ذکر شده که موسیقی ایرانی تنها ۴ دستگاه اصلی دارد

و یکی از آن ها دستگاه نوااست که با همه پرده آشنا و بر همه مقام مالوف است.

به جزء ۱۲ مقام اصلی ، مقام های دیگری هم وجود داشته اند.

که برخی از آن ها همینک جزو مقام های موسیقی عربی حفظ شده اند.

مهدی برکشلی به نقل از علی جرجانی در شرح الادوار صفی الدین ارموی ۳۲ مقام دیگر را نام می برد:

صبا

عذرا

دوستکانه

معشوق

خوش سرا

خزان

نوبهار

وصال

گلستان

غم زده

مهرگان

دلگشا

بوستان

زنگوله (متفاوت از مقام اصلی زنگوله)

مجلس افروز

نسیم

جان فزا

مُحَیر

حجازی (متفاوت از مقام اصلی حجاز)

زنده رود

عراق (متفاوت از مقام اصلی عراق)

زیرافکند

کوچک

مزدکانی

نهُفت

اصفهانک

غزال

وامق

نوروز عرب

ماهوری

فرح

بیضا

خضرا